Tiêm corticoid vào khớp là một trong những phương pháp điều trị phổ biến hiện nay, với nhiều điểm ưu việt so với các phương pháp điều trị truyền thống. Tuy nhiên nó cũng có những điểm hạn chế riêng, do đó bài viết này, Drknee sẽ cung cấp cho các bạn những kiến thức cơ bản về corticoid là gì? và tiêm corticoid vào khớp có ảnh hưởng như thế nào?
Corticoid là gì?
Thế nào là Corticoid?
Corticoid hay còn gọi là corticosteroid, glucocorticosteroid (GC) là hormon được tiết ra ở vỏ thượng thận hoặc hóa tổng hợp (prednisolone, methylprednisolone, dexamethasone,…). Trong cơ thể, vùng bó ở vỏ tuyến thượng thận là nơi sản xuất ra hormon này tác động tới các tế bào thông qua các quá trình chuyển hóa chất như carbohydrate, chất béo…
Các nhóm thuốc corticoid thường gặp
Các corticoid sử dụng trong điều trị đều là dẫn xuất của cortisol (hydrocortison). Bằng cách thay đổi cấu trúc hóa học của cortisol, các chế phẩm corticoid có thể được điều chỉnh để:
Tăng tác dụng chống viêm.
Kéo dài thời gian bán thải.
Giảm khả năng giữ muối, nước (hạn chế tác dụng phụ như phù, tăng huyết áp).
Dựa trên các đặc điểm này, corticoid được chia thành 3 nhóm chính:
Nhóm 1 – Tác dụng ngắn (8–12 giờ)
Tác dụng chống viêm thấp, cần liều cao.
Gồm: Cortison, Hydrocortison.
Nhóm 2 – Tác dụng trung bình (12–36 giờ)
Hoạt lực chống viêm vừa phải, ít giữ muối nước, ít gây yếu cơ.
Gồm: Prednisolone, Methylprednisolone, Prednisone.
Nhóm 3 – Tác dụng kéo dài (36–72 giờ)
Hoạt lực chống viêm cao, không gây giữ nước, hiệu quả ở liều thấp.
Gồm: Betamethasone, Dexamethasone, Triamcinolone
Tiêm corticoid vào khớp là gì?
Tiêm corticoid vào khớp (tiêm corticoid nội khớp hoặc phần mềm cạnh khớp) là thủ thuật sử dụng kim nhỏ để đưa thuốc corticoid trực tiếp vào ổ khớp hoặc mô mềm quanh khớp. Đây là một phương pháp điều trị tại chỗ, giúp giảm nhanh các triệu chứng viêm như sưng, nóng, đỏ, đau tại khớp.
Corticoid là nhóm thuốc vừa có tác dụng chống viêm mạnh vừa có khả năng ức chế miễn dịch. Chúng tác động lên nhiều giai đoạn khác nhau của quá trình viêm:
Giảm tính thấm thành mạch, hạn chế phù nề.
Ức chế sự tích tụ của các tế bào viêm tại ổ viêm.
Làm giảm hoạt tính và tác động của các chất trung gian gây viêm như prostaglandin…
Nhờ vậy, corticoid nhanh chóng làm giảm triệu chứng viêm đau tại khớp.
Tại Việt Nam, phương pháp này được triển khai ở nhiều bệnh viện lớn. Khoa Khớp, Bệnh viện Bạch Mai đã áp dụng tiêm corticoid nội khớp hơn 40 năm trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp. Qua nghiên cứu và thực tiễn lâm sàng, phương pháp tiêm nội khớp corticoid ngày càng khẳng định tính hiệu quả, an toàn và chi phí hợp lý – khi được thực hiện đúng chỉ định, đúng quy trình.
Chỉ định tiêm corticoid vào khớp
Một số chỉ định lưu ý khi tiêm corticoid vào khớp
Hiện nay, tiêm corticoid nội khớp hoặc quanh khớp được chỉ định khá rộng rãi trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, giúp giảm viêm, giảm đau nhanh chóng, đặc biệt khi các phương pháp điều trị khác không đáp ứng. Dưới đây là những bệnh lý thường gặp ở Việt Nam có thể được chỉ định tiêm corticoid:
Viêm cột sống dính khớp (Viêm đốt sống gốc chi)
Là bệnh khớp mạn tính thường gặp, đặc trưng bởi viêm gân và dây chằng bám trên xương, dẫn đến xơ teo, vôi hóa bao khớp.
Bệnh thường gặp ở nam giới trẻ tuổi, nếu không được điều trị kịp thời dễ gây biến dạng khớp háng, cột sống, dẫn đến tàn phế.
Nguyên tắc điều trị: tích cực kiểm soát đau bằng thuốc chống viêm (NSAID), sau đó duy trì hoạt động khớp. Hiện nay có thể kết hợp các thuốc điều trị cơ bản, thuốc sinh học để kiểm soát tiến triển bệnh.
Viêm khớp dạng thấp
Bệnh có tổn thương chính ở màng hoạt dịch, biểu hiện viêm nhiều khớp đối xứng, cứng khớp buổi sáng.
Diễn biến mạn tính, xen kẽ các đợt viêm cấp, thường gặp ở nữ giới.
Điều trị: kéo dài nhiều năm, thậm chí suốt đời. Mục tiêu là kiểm soát viêm, duy trì ổn định bằng thuốc điều trị cơ bản, thuốc sinh học, kết hợp giảm đau, chống viêm. Tiêm corticoid tại chỗ được chỉ định khi khớp viêm nặng, kháng trị.
Là hậu quả của mất cân bằng giữa tổng hợp và hủy hoại sụn, xương dưới sụn do cơ học – sinh học.
Vị trí khớp thường bị thoái hóa: khớp gối, khớp háng, khớp bàn tay, bàn chân…
Tiêm corticoid nội khớp có thể giúp giảm đau nhanh khi khớp sưng đau cấp tính.
Bệnh lý phần mềm cạnh khớp
Tiêm corticoid tại chỗ còn được áp dụng trong nhiều bệnh lý phần mềm quanh khớp như:
Viêm gân và bao gân
Viêm bao gân gấp ngón tay (ngón tay lò xo).
Viêm gân Achilles…
Viêm các điểm bám gân:
Viêm điểm bám gân ở lồi cầu trong/ngoài xương đùi, xương cánh tay.
Viêm điểm bám gân ở mỏm trâm quay, mỏm trâm trụ.
Viêm điểm bám gân ở mào chậu.
Viêm sụn sườn (hội chứng Tietze).
Viêm quanh khớp vai, hội chứng ống cổ tay (hội chứng Carpal Tunnel).
Chống chỉ định khi tiêm corticoid vào khớp
Tiêm corticoid nội khớp là thủ thuật mang lại hiệu quả giảm đau, kháng viêm cao, nhưng không được thực hiện trong các trường hợp sau:
- Tiền sử dị ứng với corticoid hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc tiêm.
- Bệnh viêm khớp nhiễm khuẩn: Viêm khớp mủ, lao khớp – chống chỉ định tuyệt đối.
- Nhiễm trùng toàn thân nặng (do nấm, virus, vi khuẩn) hoặc tổn thương da vùng tiêm nghi ngờ nhiễm trùng như viêm mô tế bào, áp xe, nhiễm nấm… vì nguy cơ đưa mầm bệnh trực tiếp vào khớp.
- Tình trạng bệnh lý nội khoa nặng: suy tim, suy thận, xơ gan…
- U xương khớp (lành tính hoặc ác tính).
- Bệnh tim mạch: suy tim, tăng huyết áp không kiểm soát, hoặc đang dùng thuốc chống đông máu.
- Đái tháo đường: cần điều chỉnh đường huyết ổn định trước và sau tiêm, nếu không nên trì hoãn.
- Bệnh lý về máu, rối loạn đông máu: ưa chảy máu, giảm tiểu cầu…
- Suy giảm miễn dịch: HIV/AIDS hoặc các nguyên nhân khác gây giảm sức đề kháng.
- Thai kỳ: cần thận trọng, tránh chỉ định tiêm corticoid nếu không thực sự cần thiết.
Hiệu quả của tiêm corticoid so với phương pháp điều trị truyền thống
Hiệu quả của tiêm corticoid
Trong thực hành lâm sàng, tiêm corticoid nội khớp hoặc tiêm phần mềm cạnh khớp bằng các chế phẩm steroid dạng dung dịch treo như hydrocortison acetat, methylprednisolone (Depo-Medrol), betamethasone (Diprospan) đã được chứng minh cho hiệu quả điều trị cao.
Phương pháp này giúp giảm nhanh các triệu chứng sưng, đau, cải thiện vận động khớp, mang lại sự dễ chịu cho người bệnh trong thời gian ngắn.
>> Xem thêm: Vài Trò Của Huyết Tương Giàu Tiểu Cầu Trong Điều Trị Xương Khớp
Thủ thuật an toàn, thuận tiện:
Tiêm corticoid nội khớp được coi là thủ thuật an toàn, có thể thực hiện ngay tại các phòng khám đạt chuẩn, bởi các bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp được đào tạo kỹ thuật tiêm.
Sau tiêm, nếu tình trạng bệnh nhân ổn định, có thể ra về trong ngày, không cần nhập viện.
Hạn chế tác dụng phụ toàn thân
Nhờ tiêm trực tiếp vào vị trí tổn thương, corticoid tập trung tại khớp cần điều trị, từ đó giúp:
Tránh được nhiều tác dụng phụ thường gặp của corticoid đường toàn thân như: yếu cơ, loét dạ dày tá tràng, loãng xương, nguy cơ không kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường…
Giảm liều dùng toàn thân, giảm rủi ro ảnh hưởng lên các cơ quan khác.
Tiêm Corticoid có nguy hiểm không?
Liệu tiêm corticoid có nguy hiểm đến sức khỏe không?
Mặc dù tiêm corticoid nội khớp là phương pháp hiệu quả, an toàn khi được chỉ định và thực hiện đúng kỹ thuật, nhưng trên thực tế hiện nay, nhiều cơ sở y tế và cán bộ y tế đã lạm dụng phương pháp này, không tuân thủ chỉ định, chống chỉ định cũng như quy trình chuẩn của Bộ Y tế.
Do tiêm nội khớp có thể thực hiện dễ dàng tại phòng khám, nhiều bệnh nhân khi nghe về hiệu quả giảm đau nhanh đã tìm đến các cơ sở không được cấp phép, hoặc người thực hiện chưa được đào tạo bài bản. Điều này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây biến chứng nghiêm trọng như:
Nhiễm khuẩn tại vị trí tiêm.
Viêm khớp nhiễm khuẩn.
Đứt gân, teo cơ, mất chức năng vận động khớp.
Tăng nguy cơ mất sụn, làm khớp thoái hóa nhanh hơn.
Ngoài ra, một số cơ sở còn tiêm thuốc không được chỉ định tiêm nội khớp như:
Vitamin B12.
Các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như Voltaren, Felden…
Những thuốc này không những không có tác dụng điều trị khi tiêm vào khớp, mà còn có thể gây phản ứng viêm mạnh tại khớp, dẫn đến tổn thương nặng các cấu trúc khớp như:Hoạt dịch.
Sụn khớp.
Màng hoạt dịch. Nguy hiểm hơn, có thể gây viêm dính khớp, hạn chế hoặc mất khả năng vận động.
Một số tai biến thường gặp khi tiêm corticoid nội khớp
Nhiễm khuẩn khớp: Viêm khớp nhiễm khuẩn do không đảm bảo vô khuẩn, tiêm quá liều, hoặc sử dụng thuốc không đảm bảo chất lượng. Đây là tai biến nặng cần được xử lý ngay để tránh hậu quả nghiêm trọng.
Teo da, mất sắc tố da tại vị trí tiêm: Thường gặp khi tiêm nhiều lần cùng một vị trí, hoặc tiêm sai kỹ thuật (quá nông).
Phản ứng thần kinh thực vật: Bệnh nhân có thể choáng váng, tức ngực, vã mồ hôi, khó thở do sợ hãi. Trong trường hợp này, cần đặt bệnh nhân nằm đầu thấp, kê chân cao, theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn (mạch, huyết áp, SpO₂) để xử trí kịp thời nếu diễn biến xấu.
Thời gian giữa các lần tiêm corticoid
Để đảm bảo hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ biến chứng, các chuyên gia khuyến cáo:
Không tiêm quá ba khớp trong một lần tiêm.
Không tiêm quá ba lần trong một đợt điều trị.
Khoảng cách giữa các lần tiêm: từ 7–15 ngày.
Đợt điều trị tiếp theo chỉ nên lặp lại sau 3–6 tháng.
Trong một năm, không nên thực hiện quá 2–3 đợt tiêm.
Đặc biệt cần theo dõi sát sao thời gian giữa các lần tiêm corticoid để tránh lạm dụng gây tác dụng phụ nặng.
Loại thuốc quyết định số lần tiêm trong đợt điều trị
Tùy theo loại corticoid sử dụng, số mũi tiêm và khoảng cách giữa các mũi sẽ khác nhau. Hiện nay, tại Việt Nam thường dùng 3 loại corticoid tiêm nội khớp:
Hydrocortison acetat: có tác dụng nhanh nhưng thời gian ngắn, thường cần tiêm 3 lần/đợt, cách nhau 3–4 ngày.
Methylprednisolone (Depo-Medrol) và Betamethasone (Diprospan): thuốc tác dụng chậm, kéo dài, thường chỉ cần dưới 2 mũi/đợt, khoảng cách 7–10 ngày.
Địa chỉ tiêm corticoid uy tín
Như vậy, tiêm corticoid nội khớp và phần mềm quanh khớp là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả cao khi được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, hiểu biết và giàu kinh nghiệm.
Phòng khám DrKnee với đội ngũ y bác sĩ được đào tạo chuyên sâu, trang thiết bị hiện đại, đảm bảo vô trùng tuyệt đối, là địa chỉ uy tín cho người bệnh muốn được:
Thăm khám kỹ lưỡng.
Tư vấn điều trị tối ưu.
Thực hiện kỹ thuật tiêm corticoid vào khớp và phần mềm quanh khớp an toàn.
