Bất kỳ ai trong chúng ta cũng từng nghe qua cụm từ tế bào gốc. Chị em phụ nữ làm đẹp từ tế bào gốc. Gia đình có con nhỏ lưu trữ tế bào gốc cuống rốn – một bảo hiểm trọn đời – để điều trị bệnh nan y cho con và người thân. Bạn có biết? Tế bào gốc còn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong điều trị bệnh lý cơ xương khớp. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết đến công dụng tuyệt vời này của tế bào gốc. Hôm nay, hãy cùng DrKnee đi tìm hiểu về tế bào gốc điều trị cơ xương khớp – một trợ thủ mớvi trong điều trị bệnh lý này nhé!
Tế bào gốc là gì?
Tế bào gốc là các tế bào chưa biệt hóa, có khả năng biến đổi thành nhiều loại tế bào chuyên biệt khác nhau, đảm nhiệm các chức năng khác nhau trong cơ thể.
Chức năng cơ bản nhất của tế bào gốc là thay thế các tế bào tổn thương hoặc tế bào chết, hỗ trợ tái tạo mô và phục hồi chức năng.
Dựa theo nguồn gốc, tế bào gốc được chia thành 5 loại chính:
Tế bào gốc phôi
Lấy từ phôi ở giai đoạn phân chia sớm đến phôi nang.
Có khả năng biệt hóa rất cao.
Chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu khoa học.
Tế bào gốc trưởng thành
Tồn tại trong các mô đã trưởng thành của cơ thể.
Hai loại chính: Tế bào gốc trung mô: có khả năng tạo các mô như xương, sụn, cơ và tế bào gốc tạo máu: giúp hình thành các tế bào máu.
Tế bào gốc từ mô dây rốn
Bao gồm nhiều loại như tế bào gốc biểu mô, trung mô, nội mô.
Là nhóm tế bào đa năng, có thể biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau.
Tế bào gốc từ máu dây rốn
Máu dây rốn chứa nhiều tế bào gốc tạo máu.
Chức năng tương tự tế bào gốc tủy xương, hỗ trợ điều trị các bệnh lý về máu.
Tế bào gốc đa chức năng cảm ứng (iPS)
Là các tế bào sinh dưỡng được lập trình trở lại thành tế bào gốc.
Có tiềm năng biệt hóa đa dạng.
Hiện tại, iPS chủ yếu được nghiên cứu do chi phí cao, chưa ứng dụng lâm sàng rộng rãi.
Vai trò của tế bào gốc
Tế bào gốc được ứng dụng rất nhiều trong nghiên cứu và thực tiễn lâm sàng. Các ứng dụng nổi trội của tế bào gốc có thể kể đến:
- Y học tái tạo: tế bào gốc được sử dụng để thay thế, sửa chữa các tế bào bị tổn thương hay tế bào chết. Chúng được sử dụng để điều trị bệnh nguy hiểm hay nan y. Hiện nay tế bào gốc đang được ứng dụng để điều trị hơn 80 bệnh lý.
- Hỗ trợ tìm hiểu bệnh và cơ chế bệnh: nhờ việc nghiên cứu quá trình trưởng thành, biệt hóa của tế bào gốc, các nhà khoa học có thể biết được cơ chế bệnh sinh, sinh lý bệnh, mô bệnh học và đưa ra các chỉ định điều trị thích hợp hơn.
- Thử nghiệm, phát triển các loại thuốc: nhờ tế bào gốc, quá trình nuôi cấy, thử nghiệm độc tính, thử nghiệm hiệu quả của thuốc được tiến hành nhanh chóng hơn. Hạn chế thử nghiệm trên người và động vật
Tế bào gốc điều trị cơ xương khớp
Có lẽ, chúng ta cần phải thừa nhận rằng không có một phương pháp điều trị nào có tính ứng dụng cao, đa dạng như điều trị bằng tế bào gốc. Ở Việt Nam, điều trị bằng tế bào gốc được áp dụng ở rất nhiều chuyên khoa lâm sàng và mang lại nhiều hiệu quả tích cực. Chúng ta không thể phủ nhận vai trò của tế bào gốc trong điều trị các bệnh lý.
Các bệnh lý điều trị bằng tế bào gốc và đang đạt được hiệu quả có thể kể đến như:
- Ung thư máu
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
- Bại não
- Liệt tủy cấp
- Đái tháo đường type I
- Tự kỷ
- Bệnh Parkinson
- Bệnh Alzheimer
- Bỏng
- Xơ cứng bì
- Các bệnh tim mạch
- Các vấn đề về thoái hóa khớp như thoái hóa khớp gối, …
Tuy nhiên, bạn cần biết rằng tế bào gốc cũng là một “con dao hai lưỡi”, không có phương pháp điều trị nào không có tác dụng phụ. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khi điều trị bằng tế bào gốc và không kiểm soát tốt, tế bào gốc trở thành nguồn gốc khởi đầu của ung thư. Khi tế bào gốc có thể biến đổi thành một dạng tế bào được gọi là tế bào gốc ung thư, nó rất khó để kiểm soát. Do đó, cần lựa chọn cẩn thận trước khi quyết định điều trị bằng tế bào gốc.
Mối liên hệ giữa tế bào gốc và bệnh lý cơ xương khớp
Cơ xương khớp cũng là một trong những ngành dùng tế bào gốc để ứng dụng điều trị. Có thể kể đến một số bệnh được điều trị bằng tế bào gốc như sau:
Thoái hóa khớp gối
Tế bào gốc được áp dụng trong điều trị thoái hóa khớp gối từ năm 2008 tại Mỹ và đã nhanh chóng phổ biến ở nhiều quốc gia. Theo các nhà nghiên cứu, tỷ lệ thành công trong điều trị bằng tế bào gốc đạt 83% ngay từ lần điều trị đầu tiên.
Tế bào gốc dùng để điều trị thoái hóa khớp gối có nguồn gốc là tế bào trung mô, được lấy ở mô mỡ thắt lưng hoặc bụng, sau đó tiêm vào khớp gối của bệnh nhân. Thời gian hiệu quả của một liệu trình điều trị lên tới 3-4 năm trong khi sử dụng thuốc giảm đau ít khi đạt được thời gian này.
Kỹ thuật đưa tế bào gốc vào trong khớp cũng có hai cách:
- Cách 1: tiêm trực tiếp tế bào gốc vào khớp, tế bào gốc sẽ tự thực hiện vai trò của nó mà không có sự can thiệp nào khác.
- Cách 2: tạo giá thể tổng hợp để tế bào gốc bám vào, nhằm tạo ra các cấu trúc không gian ba chiều phù hợp với tổn thương của sụn khớp.
Thoát vị đĩa đệm
Điều trị thoát vị đĩa đệm bằng tế bào gốc, kết hợp huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), có ưu điểm: ít xâm lấn, không cần nằm viện, ít đau, ít chảy máu, giảm tác dụng phụ thuốc, rút ngắn thời gian điều trị, hiệu quả kéo dài.
Tế bào gốc trung mô được lấy từ mô mỡ vùng thắt lưng, bụng, tách chiết và tiêm trực tiếp vào vị trí thoát vị để giảm viêm, giảm đau.
Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp cho các trường hợp:
Rách bao xơ đĩa đệm.
Thoát vị chèn ép rễ thần kinh, tủy.
Rò rỉ bao xơ.
Những trường hợp này cần lựa chọn phương pháp điều trị khác.
Thoái hóa cột sống
Thoái hóa cột sống không chỉ gặp ở người già mà còn phổ biến ở người trẻ làm việc văn phòng, phải ngồi nhiều. Tế bào gốc trung mô là phương pháp điều trị ít xâm lấn, hiệu quả, giúp giảm triệu chứng nhanh, đặc biệt khi kết hợp với phục hồi chức năng sẽ cải thiện tầm vận động cột sống.
Chống chỉ định điều trị bằng tế bào gốc trong thoái hóa cột sống:
Bệnh nhân cao tuổi.
Trượt đốt sống độ II trở lên.
Gù vẹo cột sống bẩm sinh.
Phương pháp tạo tế bào gốc trung mô
Tế bào gốc trung mô là trợ thủ đắc lực trong điều trị bệnh lý cơ xương khớp, thường được lấy từ mô mỡ vùng bụng, mông, đùi trong hoặc thắt lưng. Ở người lớn tuổi, mô mỡ teo đi nên việc tách chiết tế bào gốc trở nên khó khăn.
Quy trình gồm:
Gây tê và hút mỡ (50–200ml).
Rửa dung dịch mỡ, thu hoạch tế bào, có thể trộn với huyết tương giàu tiểu cầu và dung dịch chứa yếu tố tăng trưởng.
Hoạt hóa tế bào gốc bằng đèn laser chuyên dụng, thu được hàng triệu tế bào gốc sẵn sàng cho điều trị lâm sàng.
Bảo quản tế bào gốc ra sao?
Một trong những vấn đề bạn cần biết đó là việc bảo quản tế bào gốc. Bảo quản tế bào gốc trung mô khá phức tạp. Dung dịch mỡ sau khi được hút ra khỏi cơ thể, có thể bảo quản ở nhiệt độ 25 độ C tối đa 24 giờ trước khi đưa vào xử lý.
Các tế bào gốc sau khi thu hoạch cần phải kiểm tra để đánh giá chất lượng và tiềm năng biệt hóa của nó trước khi mang đi lưu trữ. Theo như tiêu chuẩn của Hiệp hội quốc tế về liệu pháp tế bào ISCT, tế bào gốc trung mô phân lập từ mô mỡ trong cơ thể sẽ được đánh giá dựa trên ba tính chất đặc trưng:
- Khả năng tạo cụm
- Các dấu ấn bề mặt đặc trưng
- Tiềm năng biệt hoá thành xương, sụn, mỡ phục vụ cho quá trình điều trị.
Bên cạnh đó, mẫu tế bào cũng cần được kiểm tra không mang các yếu tố gây bệnh như vi khuẩn, vi nấm, mycoplasma…
Chăm sóc và hiệu quả sau khi tiêm tế bào gốc
Sau khi tiêm tế bào gốc, bạn cần có chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và nghỉ ngơi hợp lý để hỗ trợ quá trình hồi phục nhanh và hiệu quả.
Nên vận động nhẹ nhàng, tránh vận động mạnh làm ảnh hưởng đến khu vực tiêm.
Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng để tăng khả năng tái tạo, phục hồi mô.
Giữ khô vị trí tiêm trong vòng 24 giờ. Sau 24 giờ, bạn có thể tháo băng, vệ sinh bằng nước sạch như bình thường.
Bạn cần chú ý theo dõi các dấu hiệu bất thường sau tiêm tế bào gốc, bao gồm:
Triệu chứng sốc: vã mồ hôi, ho khan, tức ngực, khó thở, choáng váng.
Đau tăng lên sau 12–24 giờ tiêm.
Sốt, sưng đau tại chỗ tiêm, tràn dịch khớp.
Hãy liên hệ ngay với bác sĩ khi xuất hiện các dấu hiệu trên để được xử trí kịp thời.
Hiệu quả sau tiêm tế bào gốc:
Bề mặt sụn khớp thường cải thiện rõ rệt sau 6–12 tháng.
Triệu chứng lâm sàng giảm dần, khả năng vận động được cải thiện.
Hiện nay, liệu pháp tế bào gốc đã được ứng dụng trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp và mang lại hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chúng ta mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu của điều trị bằng tế bào gốc. Trong tương lai, phương pháp này có tiềm năng mở rộng ứng dụng điều trị cho nhiều bệnh lý khác và đạt hiệu quả cao hơn.
Nếu bạn cần tư vấn chi tiết về điều trị bằng tế bào gốc cho bệnh cơ xương khớp, hãy liên hệ Phòng khám DrKnee ngay hôm nay!
