Thoái hóa khớp háng là một bệnh lý mạn tính phổ biến hiện nay. Việc phát hiện và điều trị sớm giúp làm chậm quá trình tiến triển của bệnh và hạn chế việc phải thay toàn bộ khớp háng. Do đó việc nghiên cứu các phương pháp điều trị trong giai đoạn sớm đã và đang được triển khai tại nhiều nơi trên thế giới. Phương pháp áp xương mào chậu có xuống mạch đã cho thấy hiệu quả điều trị cao. Hay cùng Phòng khám DrKnee tìm hiểu về phương pháp này nhé!
Áp xương mào chậu có cuống mạch là gì ?
Phương pháp áp xương mào chậu có cuống mạch là một trong các phương pháp ghép xương tự thân mà nguồn xương được lấy từ chính bệnh nhân chủ yếu từ xương mào chậu, xương mác…
Xương mào chậu có cuống mạch là phần xương xốp được lấy từ xương mào chậu có kèm theo mạch máu nuôi, mạch máu nuôi ở đây thường là cuống động mạch mũ chậu sau.
Mặc dù là phương pháp mới nhưng đã thể hiện được nhiều ưu điểm so với các phương pháp điều trị khác.
Khi nào có thể thực hiện được phương pháp này ?
Mặc dù có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng thoái hóa khớp háng, không phải tất cả các trường hợp đều phù hợp để điều trị bằng phương pháp ghép xương mào chậu có cuống mạch. Kỹ thuật này được chỉ định trong các trường hợp đặc biệt, cụ thể:
Thoái hóa khớp háng do hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi, ở giai đoạn sớm (giai đoạn II hoặc III) theo phân loại ARCO hoặc Ficat.
Đặc biệt hiệu quả ở bệnh nhân trẻ tuổi (dưới 55 tuổi), chưa có biến dạng hoặc xẹp chỏm nghiêm trọng.
Mục tiêu của phương pháp là:
Làm chậm tiến trình thoái hóa, tránh hoặc trì hoãn thay khớp háng.
Bảo tồn chỏm xương đùi đã tổn thương nhưng chưa mất chức năng, giúp bệnh nhân vận động mà không đau.
Giai đoạn này, các triệu chứng lâm sàng thường mờ nhạt, và chủ yếu được phát hiện thông qua các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT – scanner hoặc MRI.
Chống chỉ định:
Phương pháp ghép xương mào chậu có cuống mạch không được áp dụng trong các trường hợp sau:
Hoại tử chỏm xương đùi giai đoạn muộn (đã xẹp chỏm, biến dạng khớp háng)
Nhiễm khuẩn khớp háng hoặc nhiễm trùng tại vùng lân cận vị trí mổ
Bệnh nhân đã từng phẫu thuật can thiệp vào cổ xương đùi hoặc vùng xương chậu nhưng điều trị thất bại hoặc kết quả không cải thiện
Có bệnh lý mạn tính chưa được kiểm soát tốt, ví dụ như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, rối loạn đông máu, tim mạch nặng…
Phương pháp này dựa trên nguyên lý nào?
Phương pháp điều trị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi bằng cách nạo bỏ vùng xương chết và ghép xương xốp có mạch máu nuôi dựa trên nguyên lý khôi phục tuần hoàn máu nuôi dưỡng xương và kích thích tái tạo mô xương mới.
Hoại tử xảy ra do thiếu máu nuôi:
Chỏm xương đùi là vùng có hệ thống mạch máu nuôi yếu, gồm 3 nguồn chính: động mạch dây chằng tròn, động mạch mũ đùi ngoài và động mạch mũ đùi trong.
Khi một hoặc nhiều nguồn máu này bị tổn thương (do chấn thương, dùng corticoid kéo dài, rượu bia, bệnh lý nền…), xương không được nuôi dưỡng sẽ chết dần, gây xẹp chỏm và thoái hóa khớp háng.
Nguyên lý điều trị:
Loại bỏ mô xương chết: Giảm tải vùng hoại tử, tránh sụp đổ thêm của chỏm.
Ghép xương xốp có mạch máu nuôi:
Phần xương ghép này thường được lấy từ vị trí khác trong cơ thể, có chứa tế bào gốc, mạch máu, và các yếu tố tăng trưởng.
Nhờ đó, nó vừa lấp đầy khoảng trống sau nạo xương chết, vừa đóng vai trò như một “nguồn sống” giúp hồi sinh mô xương xung quanh.
Tăng cường tạo mạch mới và tái sinh mô xương khỏe mạnh, ngăn chặn quá trình xẹp chỏm tiến triển.
Hiệu quả của nguyên lý này:
Giúp can thiệp sớm trước khi xương xẹp hoàn toàn.
Bảo tồn được khớp háng, trì hoãn hoặc tránh được phẫu thuật thay khớp nhân tạo trong nhiều trường hợp.
>> Xem thêm: Thoái Hóa Khớp Háng Ở Người Trẻ Nguyên Nhân Do Đâu? Phương Pháp Điều Trị Thoái Hóa Khớp Háng Ở Người Trẻ
Quá trình phẫu thuật
Chuẩn bị trước phẫu thuật
Cũng như các loại phẫu thuật khác, bệnh nhân cần được chuẩn bị kỹ lưỡng trước mổ. Các bước bao gồm:
Đánh giá lâm sàng toàn thân, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh (X-quang, MRI) để xác định mức độ hoại tử chỏm xương đùi.
Lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết, xác định bên tổn thương và vị trí ghép.
Hướng dẫn bệnh nhân nhịn ăn, vệ sinh vùng mổ và giải thích quy trình để bệnh nhân hợp tác tốt trong suốt quá trình điều trị.
Thiết lập phẫu thuật
Phẫu thuật được tiến hành trong phòng mổ có trang bị C-arm (màn hình tăng sáng) nhằm hỗ trợ xác định chính xác vị trí ổ hoại tử trong chỏm xương đùi.
Bệnh nhân nằm ngửa trên bàn mổ, phần khớp háng tổn thương được kê cao khoảng 30 độ để dễ tiếp cận vùng phẫu thuật.
Lấy mảnh ghép xương mào chậu có cuống mạch
Xác định các mốc giải phẫu trên mào chậu bao gồm:
Gai chậu trước trên
Gờ trên mu
Vị trí bó mạch chậu ngoài (thường nằm tại điểm giữa của dây chằng bẹn)
Bó mạch chậu trong
Tạo hình vạt xương: Vẽ hình chữ nhật trên mào chậu – chính là vạt xương cần lấy.
Vạt ghép bao gồm:
Mảnh xương mào chậu
Một phần cơ chậu đi kèm
Động mạch mũ chậu sâu (được giữ nguyên cuống mạch nuôi)
Chuyển vạt xương ghép: Vạt được đưa xuống dưới dây chằng bẹn, thông qua khoang cơ vùng bẹn đến vị trí khớp háng.
Ghép vạt xương vào chỏm xương đùi
Một cửa sổ xương nhỏ được mở tại vùng chỏm xương đùi để tiếp cận vị trí hoại tử.
Nạo bỏ phần xương hoại tử bên trong chỏm.
Đặt mảnh ghép xương mào chậu có cuống mạch vào ổ hoại tử để thay thế.
Cố định mảnh ghép bằng 1–2 vít tự tiêu, giúp giữ chắc mảnh ghép, ngăn ngừa dịch chuyển trong quá trình liền xương.
Phẫu thuật ghép xương mào chậu có cuống mạch là một kỹ thuật chuyên sâu nhằm điều trị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi ở giai đoạn sớm đến trung bình. Việc giữ nguyên cuống mạch giúp mảnh ghép được nuôi sống, kích thích tái tạo mô xương mới và hạn chế nguy cơ xẹp chỏm, từ đó bảo tồn khớp háng tự nhiên cho bệnh nhân, tránh phải thay khớp sớm.
>> Xem thêm: Tìm Hiểu Nguyên Nhân Thoái Hoá Khớp Háng Và Cách Phòng Bệnh Hiệu Quả
Chăm sóc và phục hồi chức năng sau phẫu thuật
Sau khi phẫu thuật, bệnh nhân sẽ được theo dõi tại phòng hậu phẫu. Khi tình trạng ổn định, bệnh nhân sẽ được chuyển về khoa để tiếp tục điều trị và theo dõi hậu phẫu.
Chăm sóc sau mổ tại viện
Chân bên mổ sẽ được đặt nhẹ nhàng trên khung Braun, duy trì tư thế gấp khớp háng nhẹ trong khoảng 3 – 5 ngày sau mổ, giúp giảm sưng và hỗ trợ tuần hoàn.
Sau thời gian này, bệnh nhân sẽ được hướng dẫn vận động khớp háng nhẹ nhàng, phù hợp với mức độ chịu lực và tiến trình hồi phục.
Nguyên tắc vận động sau mổ
Cho phép vận động nhẹ nhàng, biên độ nhỏ, không gây đau, và tuyệt đối không được tạo lực ép sớm lên vùng phẫu thuật.
Không vận động mạnh, không thực hiện các động tác xoay vặn hoặc đè ép có thể làm ảnh hưởng đến quá trình liền xương và tăng nguy cơ biến chứng.
Chăm sóc vết mổ
Vết mổ sẽ được thay băng và theo dõi hàng ngày nhằm phát hiện sớm dấu hiệu nhiễm trùng hoặc các bất thường khác.
Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường (như sưng, nóng đỏ, chảy dịch, sốt…), cần báo ngay cho bác sĩ để được xử lý kịp thời.
Tập luyện sau xuất viện
Sau khi xuất viện, người bệnh sẽ được hướng dẫn sử dụng nạng đúng cách để giảm tải lực lên khớp háng trong giai đoạn đầu.
Kết hợp với các bài tập phục hồi chức năng khớp háng như: Gập – duỗi khớp háng, Dạng – khép chân, Co – duỗi nhẹ nhàng trong giới hạn an toàn
Thời gian hạn chế chịu lực lên chân phẫu thuật sẽ phụ thuộc vào: Giai đoạn tổn thương (càng muộn càng nặng), mức độ tổn thương khớp và mô quanh khớp, đánh giá của bác sĩ chuyên khoa
Tái khám định kỳ Bệnh nhân sẽ được hẹn tái khám sau 1 – 3 tháng để:
Đánh giá mức độ hồi phục
Điều chỉnh kế hoạch phục hồi chức năng
Theo dõi tiến trình lành xương và ổn định khớp
Hiệu quả của phương pháp
Hiện nay, phương pháp ghép xương mào chậu có cuống mạch đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong điều trị thoái hóa khớp háng do hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi, đặc biệt ở giai đoạn sớm của bệnh.
Hiệu quả lâm sàng gần sau phẫu thuật
Đa số bệnh nhân giảm rõ rệt tình trạng đau do thoái hóa khớp gây nên.
Bệnh nhân có thể vận động nhẹ nhàng sớm, nhờ đó: Giảm thời gian nằm viện, hạn chế biến chứng do bất động kéo dài.
Cơ chế tác động của phương pháp
Phẫu thuật ghép xương có cuống mạch giúp can thiệp trực tiếp vào 3 cơ chế bệnh sinh quan trọng của thoái hóa khớp háng do hoại tử chỏm xương đùi:
Giảm áp lực nội tủy trong chỏm xương đùi:
Áp lực tủy trước mổ thường >30 mmHg
Sau khi mở cửa sổ tại vùng hoại tử, áp lực giảm còn <10 mmHg, giúp cải thiện tưới máu nuôi dưỡng vùng xương.
Loại bỏ mô xương hoại tử:
Phần xương chết được lấy ra thông qua cửa sổ gần chỏm xương đùi.
Một số nghiên cứu mô bệnh học ghi nhận loại bỏ được 60–100% mô hoại tử, tạo điều kiện cho quá trình sửa chữa mô mới.
Ghép xương xốp có cuống mạch nuôi: Khối xương ghép có mạch máu trực tiếp nuôi dưỡng, giúp đẩy nhanh quá trình hình thành và tái tạo xương tại vùng tổn thương.
Đánh giá kết quả điều trị
Sau mổ, điểm đánh giá chức năng khớp háng theo các bảng điểm lâm sàng đều có cải thiện rõ rệt.
Trên hình ảnh X-quang và CT, chỏm xương không bị xẹp, khe khớp háng không hẹp, cho thấy hiệu quả bảo tồn cấu trúc khớp.
Trường hợp lâm sàng minh họa
Bệnh nhân nam, 19 tuổi, được chẩn đoán thoái hóa khớp háng do hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi:
Trước mổ: Hình ảnh X-quang và CT cho thấy mật độ chỏm không đồng nhất, dấu hiệu hoại tử rõ rệt.
Sau mổ ghép xương mào chậu có cuống mạch:
Bệnh nhân hồi phục tốt, vận động khớp háng linh hoạt.
Hình ảnh sau mổ không ghi nhận xẹp chỏm hay hẹp khe khớp.
Đánh giá chức năng cải thiện tích cực qua các bài test vận động.
Hạn chế của phương pháp
Phương pháp này chỉ thực sự hiệu quả khi can thiệp ở giai đoạn sớm.
Đối với trường hợp hoại tử nặng, chỏm xương đã sụp hoặc biến dạng, việc bảo tồn trở nên khó khăn, hiệu quả thấp, tỷ lệ xẹp chỏm sau mổ cao.
Trong các trường hợp muộn, bệnh nhân thường phải tiến hành thay khớp háng toàn phần để phục hồi chức năng.
Một số câu hỏi thường gặp
Khi nào tôi có thể sử dụng phương pháp này để điều trị thoái hóa khớp háng?
Phương pháp này chỉ áp dụng khi bệnh nhân thoái hóa khớp háng do hoại tử chỏm xương đùi giai đoạn sớm, bệnh nhân trẻ tuổi… Khi đó hiệu quả điều trị sẽ cao nhất, hạn chế được tình trạng thoái hóa của khớp và việc phải thay khớp háng về sau
Tôi có thể thực hiện phương pháp này ở đâu?
Hiện nay có rất nhiều cơ sở y tế đã triển khai và thực hiện phương pháp này. Bạn có thể đến một số bệnh viện đầu ngành về chấn thương chỉnh hình như: Bệnh viện Trung Ương Quân Đội 108, Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Đại Học Y Dược TP HCM…
Chi phí cho việc điều trị thoái hóa khớp háng bằng phương pháp này là bao nhiêu?
Hiện nay chi phí điều trị bằng phương pháp áp xương mào chậu có cuống mạch dao động trong khoảng 20 đến 50 triệu đồng. Tuy nhiên chi phí này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bạn có bảo hiểm y tế không, thời gian bạn nằm điều trị là bao lâu…
Tôi có thể thực hiện phương pháp này nhiều lần không?
Khi bạn đã được điều trị bằng phương pháp này, tuy nhiên kết quả không tốt như không giảm tình trạng đau, xuất hiện xẹp chỏm, tình trạng thoái hóa nặng lên thì bạn không thể tiếp tục sử dụng phương pháp này để điều trị nữa. Khi đó tùy vào tình trạng bệnh của bạn mà bác sĩ sẽ đưa ra hướng điều trị khác, thông thường sẽ là thay khớp háng.
Mong rằng các kiến thức chúng tôi vừa cung cấp ở trên sẽ giúp bạn có những cái nhìn bao quát nhất về phương pháp áp xương mào chậu có xuống mạch trong điều trị thoái hóa khớp háng. Nếu còn những câu hỏi, những thắc mắc hãy liên hệ DrKnee để nhận được sự tư vấn hướng dẫn của các bác sĩ giàu kinh nghiệm.
