Thoái hóa khớp là một bệnh phổ biến ở nước ta. Nó thường tiến triển chậm, có thể gây ảnh hưởng đến các khớp trong cơ thể, đặc trưng là tình trạng bào mòn sụn khớp, xơ cứng xương dưới sụn và hình thanh các gai xương. Khi người bệnh thất bại với các điều trị bằng thuốc hoặc bệnh tiến triển nặng lên thì phẫu thuật thay khớp nhân tạo là phương pháp ưu tiên để đưa người bệnh trở lại sinh hoạt và làm việc bình thường.
Thay khớp nhân tạo là gì?
Phẫu thuật thay khớp nhân tạo là một quy trình ngoại khoa thay thế khớp nhân tạo cho khớp bị đau do tổn thương bệnh lý. Phẫu thuật này thường được chỉ định khi có tổn thương ở khớp, mà tổn thương này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày, học tập và lao động của người bệnh.
Đây được xem là phương pháp cuối cùng và mạnh nhất trong các phương pháp điều trị bệnh cơ xương khớp. Sau phẫu thuật người bệnh có thể trở lại sinh hoạt bình thường, cơn đau giảm một cách triệt để và khả năng sinh hoạt được thực hiện cách toàn diện nhất.
>> Xem thêm: Tìm Hiểu Thay Khớp Nhân Tạo Nào Thường Gặp Nhất
Có những loại khớp nhân tạo nào?
Tùy theo cấu tạo của khớp và mức độ tổn thương, phẫu thuật thay khớp nhân tạo được chia thành hai nhóm chính:
Thay khớp toàn phần
Thay khớp bán phần
Việc lựa chọn phương pháp nào sẽ do bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá kỹ tình trạng tổn thương, thể trạng và nhu cầu vận động của người bệnh.
Thay khớp nhân tạo toàn phần
Đây là phương pháp thay thế toàn bộ khớp bị tổn thương, thường được chỉ định trong các trường hợp:
Thoái hóa khớp nặng
Khớp bị hoại tử do chấn thương
Tổn thương lan rộng, không thể bảo tồn được phần nào của khớp
Sau thay khớp toàn phần, người bệnh thường cải thiện rõ rệt khả năng vận động, giảm đau hoàn toàn và có thể trở lại sinh hoạt bình thường.
Thay khớp nhân tạo bán phần
Phương pháp này chỉ thay thế phần khớp bị tổn thương, thường là bên trái hoặc bên phải của khớp. Thường được áp dụng khi:
Tổn thương chỉ khu trú ở một phần của khớp
Người bệnh có thể trạng yếu, không phù hợp để mổ thay toàn bộ khớp
Sau phẫu thuật, bệnh nhân cải thiện rõ rệt triệu chứng đau và khả năng vận động. Tuy nhiên, cần lưu ý chăm sóc phần khớp còn lại chưa được thay để tránh tổn thương tiếp diễn.
Thay chỏm (trong thay khớp háng nhân tạo)
Trong phẫu thuật thay khớp háng, thay chỏm là kỹ thuật chỉ thay phần chỏm xương đùi bị hư hại. Cụ thể:
Chỏm xương đùi bị tổn thương được loại bỏ
Thay thế bằng một chỏm kim loại hoặc gốm
Chỏm này được đặt vào giữa hõm xương đùi, có thể gắn bằng xi măng y tế hoặc ép chặt trực tiếp vào xương
Đây là một dạng thay bán phần của khớp háng, chỉ thay phần xương đùi mà không thay toàn bộ ổ cối.
Thay khớp một ngăn ở khớp gối
Đây là một dạng của thay khớp gối bán phần, áp dụng khi tổn thương chỉ nằm ở một ngăn của khớp gối (ngăn trong hoặc ngăn ngoài).
Bác sĩ sẽ chỉ thay phần khớp bị tổn thương
Thời gian phẫu thuật ngắn hơn so với thay toàn phần
Quá trình hồi phục nhanh hơn, ít xâm lấn
Phương pháp này bảo tồn được nhiều mô lành, giúp khả năng vận động sau mổ tự nhiên hơn.
Vật liệu nào để sử dụng trong phẫu thuật thay khớp nhân tạo?
Khớp gối nhân tạo thường có khối lượng khoảng 400–510 gram, tùy thuộc vào vị trí khớp và kích thước cơ thể bệnh nhân.
Hiện nay có nhiều loại vật liệu được sử dụng trong thay khớp, tùy theo phần cần thay thế và tình trạng tổn thương của khớp. Các vật liệu phổ biến gồm:
Kim loại (Cobalt, Chromium, Titan): Ưu điểm là hạn chế được quá trình oxy hóa. Tuy nhiên, nhược điểm là dễ phát ra tiếng động khi vận động nên hiện nay không còn được sử dụng rộng rãi như trước.
Sứ: Có khả năng chống mài mòn cao. Dù vậy, vật liệu này ít được sử dụng vì chi phí cao và có nguy cơ nứt vỡ trong một số trường hợp hiếm gặp.
Polyethylene: Là loại vật liệu được đánh giá cao nhờ độ mài mòn thấp, không gây tiếng động khi vận động, ít bị vỡ, tuy nhiên giá thành khá cao.
Trong thực tế, khớp gối nhân tạo thường được phối hợp giữa kim loại và polyethylene để đảm bảo độ bền, giảm chi phí và hạn chế biến chứng khi vận động.
Việc lựa chọn vật liệu phù hợp sẽ do bác sĩ chỉ định, dựa trên tình trạng khớp và điều kiện điều trị tại cơ sở y tế.
Khớp nào có thể thay khớp nhân tạo?
Như đã trình bày ở trên, phương pháp thay khớp nhân tạo áp dụng được nhiều trường hợp và đa phần là hư khớp, tổn thương do các nguyên nhân như thoái hóa, chấn thương,… Cho nên, việc thay thế khớp nhân tạo cũng thường xảy ra với các khớp dễ gặp các nguyên nhân đó như khớp gối, khớp hàng hoặc khớp vai. Bởi 3 khớp đó dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài rất nhiều.
Phẫu thuật thay khớp gối nhân tạo
Theo thời gian, khớp gối là khớp chịu áp lực lớn nhất trong cơ thể. Đây là nơi gánh toàn bộ trọng lượng cơ thể và còn chịu thêm áp lực khi:
Mang vác vật nặng
Ngồi, đứng hoặc đi lại sai tư thế
Chính vì chịu tải liên tục, khớp gối thường bị tổn thương nhiều hơn so với các khớp khác, dẫn đến tỷ lệ phẫu thuật thay khớp gối nhân tạo cao nhất trong các loại khớp lớn trên cơ thể.
Phẫu thuật thay khớp gối giúp:
Loại bỏ phần xương và sụn bị hư hại
Giảm rõ rệt các cơn đau
Khôi phục khả năng vận động, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh
>> Xem thêm: Chi Phí Thay Khớp Gối Có Bảo Hiểm Y Tế [Cập Nhật Mới Nhất]
Phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo
Cũng giống như khớp gối, khớp háng có thể được chỉ định thay thế bằng khớp nhân tạo khi tổn thương nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến vận động và sinh hoạt hằng ngày. Ngoài việc gây khó khăn khi đi lại, đau khớp háng còn làm ảnh hưởng đến tư thế nằm nghỉ và giấc ngủ của người bệnh.
Phẫu thuật thay khớp háng yêu cầu chế độ chăm sóc và tập luyện phục hồi chức năng nghiêm túc. Người bệnh cần:
Tập đi lại dưới hướng dẫn của nhân viên y tế
Tuân thủ đúng các bài tập phục hồi
Phối hợp tốt giữa bác sĩ, kỹ thuật viên và người bệnh để đạt kết quả hồi phục tối ưu
Phẫu thuật thay khớp vai nhân tạo
So với thay khớp gối và khớp háng, phẫu thuật thay khớp vai ít phổ biến hơn, do tỷ lệ thoái hóa khớp vai thấp hơn. Một số nguyên nhân có thể bao gồm:
Tư thế ngồi làm việc sai, đặc biệt khi sử dụng máy tính
Chế độ ăn uống thiếu khoa học
Thói quen sinh hoạt kéo dài làm ảnh hưởng đến khớp vai
Phẫu thuật thay khớp vai thường được chỉ định khi khớp vai bị hư hại nặng do:
Thoái hóa khớp vai nghiêm trọng
Chấn thương vùng vai
Viêm khớp dạng thấp không đáp ứng với điều trị nội khoa
Khớp vai nhân tạo có thể là loại có xi măng hoặc không có xi măng, tùy thuộc vào tình trạng xương và chỉ định phẫu thuật.
Hiện nay có hai phương pháp chính:
Thay khớp vai thông thường (theo giải phẫu học): Được áp dụng khi sụn tại chỏm xương cánh tay hoặc ổ chảo bị mòn. Phẫu thuật sẽ thay thế phần mặt khớp tương ứng để khôi phục lại cấu trúc giải phẫu ban đầu.
Thay khớp vai đảo ngược: Áp dụng trong các trường hợp tổn thương nặng, không còn khả năng bảo tồn. Bác sĩ sẽ sử dụng một loại khớp vai đặc biệt để tái tạo lại toàn bộ cấu trúc, từ đó giúp bệnh nhân phục hồi vận động vai hiệu quả hơn.
Đĩa đệm nhân tạo
Phương pháp này thường được áp dụng cho những người bị thoái hóa cột sống hoặc thoát vị đĩa đệm, khi đĩa đệm tự nhiên đã bị tổn thương nghiêm trọng.
Khi đó, bác sĩ sẽ thay thế bằng đĩa đệm nhân tạo, có chức năng tương tự như đĩa đệm tự nhiên:
Chịu lực tốt
Hỗ trợ cử động linh hoạt của cột sống
Giảm nguy cơ biến dạng và thoái hóa tiếp diễn
Phẫu thuật thay đĩa đệm thường là thủ thuật ngắn, hồi phục nhanh, giúp:
Cải thiện triệu chứng rõ rệt
Bảo tồn cấu trúc và độ ổn định của các đốt sống lân cận
Khớp khác: khuỷu, cổ tay, cổ chân, ngón chân…
Các khớp như khuỷu tay, cổ tay, cổ chân và các khớp ngón tay – ngón chân thường ít được chỉ định phẫu thuật thay khớp nhân tạo vì không chịu lực nhiều như khớp gối hay khớp háng.
Tuy nhiên, nếu các khớp này bị biến dạng nặng hoặc đau kéo dài không thể kiểm soát, bác sĩ có thể chỉ định thay khớp nhân tạo để phục hồi chức năng vận động.
Vật liệu thay thế và phương pháp sử dụng
Khớp cổ tay, ngón tay, cổ chân, ngón chân thường được thay bằng vật liệu như titan hoặc silicone
Ngoài vật liệu nhân tạo, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng chính gân hoặc mô tự thân của người bệnh để phục hồi chức năng khớp
Nguyên nhân dẫn đến tổn thương khớp tay – chân
Chịu áp lực kéo dài lên các khớp nhỏ
Mài mòn sụn khớp theo thời gian
Viêm đau, sưng tấy và giảm khả năng vận động
Khi các triệu chứng tiến triển nặng, bề mặt khớp bị hư hỏng hoàn toàn, việc thay khớp nhân tạo là lựa chọn để giảm đau và phục hồi vận động hiệu quả.
Chỉ định thay khớp nhân tạo?
Một trong những câu hỏi thường gặp ở người mắc các bệnh lý về xương khớp là: Khi nào cần thay khớp nhân tạo?
Thực tế, phẫu thuật thay khớp nhân tạo không bị giới hạn quá nghiêm ngặt, mà phụ thuộc vào mức độ tổn thương và ảnh hưởng của khớp đến sinh hoạt người bệnh. Một số trường hợp thường được bác sĩ cân nhắc thay khớp bao gồm:
Thoái hóa khớp nặng, chấn thương khiến khớp hư hỏng, không còn khả năng vận động bình thường
Đau kéo dài dai dẳng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày
Cứng khớp, viêm khớp tái phát nhiều lần
Điều trị nội khoa không còn hiệu quả (dùng thuốc, tiêm khớp, thay đổi lối sống)
Ngay cả những người vẫn có thể đi lại nhưng đau nhiều, cứng khớp thường xuyên, hoặc việc dùng thuốc chỉ còn tác dụng tạm thời cũng có thể được bác sĩ chỉ định thay khớp nhân tạo.
Ở người trẻ tuổi hoặc trung niên, việc thay khớp có thể xảy ra nếu:
Tổn thương khớp ở mức độ nghiêm trọng
Khả năng tái tạo sụn và xương mới rất hạn chế
Hình ảnh X-quang cho thấy khớp đã hư hại hoàn toàn dù triệu chứng chưa rõ ràng
Tóm tắt các chỉ định thường gặp:
Đau khớp nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và lao động
Cơn đau kéo dài, điều trị bảo tồn không hiệu quả
Rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi kéo dài do đau khớp
Tổn thương sụn nặng sau va chạm hoặc chấn thương
Hình ảnh chụp chiếu cho thấy khớp đã bị hư hại nặng hoặc toàn bộ
Thời gian sử dụng khớp nhân tạo?
Với sự phát triển của y học hiện đại, tuổi thọ của khớp nhân tạo hiện nay khá cao, thường dao động từ 15 đến 20 năm. Thống kê cho thấy, có đến 80% người bệnh sử dụng khớp nhân tạo trên 20 năm mà vẫn vận động bình thường.
Khớp nhân tạo không chỉ giúp giảm đau hiệu quả, mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài cho người bệnh. Các loại khớp này thường được làm từ vật liệu như polyethylene, giúp chuyển động giữa các bề mặt khớp trơn tru và ổn định hơn.
Tuy nhiên, để kéo dài tuổi thọ khớp nhân tạo, người bệnh cần:
Tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của bác sĩ
Tập luyện theo đúng lộ trình phục hồi
Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh
Chăm sóc khớp đúng cách và hợp lý
Việc chăm sóc tốt sau phẫu thuật sẽ góp phần quyết định đến độ bền và hiệu quả lâu dài của khớp nhân tạo.
Kỳ vọng thực tế sau khi thay khớp nhân tạo
Sau phẫu thuật thay khớp gối, người bệnh có thể kỳ vọng những cải thiện rõ rệt cả về triệu chứng và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần hiểu rõ đây là một can thiệp y khoa lớn, nên kết quả có thể khác nhau tùy từng người.
Những lợi ích thường gặp sau thay khớp gối:
Giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống
Phẫu thuật giúp giảm đau rõ rệt, đặc biệt trong các trường hợp thoái hóa khớp nặng. Nhờ đó, người bệnh có thể sinh hoạt thoải mái hơn và nâng cao chất lượng sống.Tăng khả năng vận động
Khớp nhân tạo giúp cải thiện sự linh hoạt và vận động, cho phép người bệnh thực hiện các hoạt động trước đây bị hạn chế do đau hoặc cứng khớp.Tái tạo chức năng khớp
Khớp gối nhân tạo giúp phục hồi phần lớn chức năng khớp, tăng tính ổn định và cải thiện khả năng chịu lực.Giảm phụ thuộc vào thuốc giảm đau
Sau mổ, nhiều người không còn cần dùng thuốc giảm đau thường xuyên hoặc chỉ dùng với liều thấp.Hồi phục và trở lại hoạt động nhanh chóng
Với phác đồ hồi phục phù hợp, người bệnh có thể sớm quay lại các hoạt động thể chất và sinh hoạt hằng ngày.
Lưu ý quan trọng
Mặc dù kết quả điều trị thường tích cực, không phải ca phẫu thuật nào cũng đạt kết quả như mong đợi. Một số rủi ro có thể xảy ra:
Nhiễm trùng sau mổ
Hồi phục chậm
Cảm giác khớp nhân tạo không “thật” như khớp tự nhiên
Không đạt được mức độ vận động như kỳ vọng
Do đó, người bệnh cần trao đổi kỹ với bác sĩ về kỳ vọng thực tế và các nguy cơ có thể xảy ra, từ đó đưa ra quyết định phù hợp nhất với tình trạng của mình.
Quán trình phẫu thuật thay khớp nhân tạo
Phẫu thuật thay khớp gối, hay còn gọi là thay khớp gối nhân tạo, thường diễn ra theo trình tự các bước sau:
1. Chuẩn bị trước phẫu thuật
Đánh giá y tế
Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát, kiểm tra các vấn đề y khoa liên quan và lập kế hoạch phẫu thuật phù hợp.Tư vấn trước phẫu thuật
Bác sĩ sẽ giải thích quy trình mổ, trả lời các câu hỏi cần thiết và hướng dẫn chi tiết những việc cần chuẩn bị trước và sau phẫu thuật.
2. Thực hiện phẫu thuật
Gây mê hoặc gây tê: Người bệnh sẽ được gây mê toàn thân hoặc gây tê tủy sống.
Tiến hành thay khớp: Bác sĩ sẽ rạch da, loại bỏ phần khớp gối bị tổn thương và thay thế bằng khớp nhân tạo làm từ kim loại, nhựa hoặc kết hợp cả hai.
Điều chỉnh và kiểm tra khớp nhân tạo: Sau khi đặt khớp, bác sĩ sẽ kiểm tra khả năng vận động và độ ổn định để đảm bảo khớp hoạt động chính xác.
3. Hồi phục sau phẫu thuật
Quản lý đau: Người bệnh sẽ được dùng thuốc giảm đau và theo dõi để kiểm soát cảm giác khó chịu sau mổ.
Vận động sớm: Bệnh nhân thường được hướng dẫn vận động nhẹ ngay sau mổ hoặc trong vòng vài giờ đầu, giúp tăng lưu thông máu và hỗ trợ hồi phục.
Tập phục hồi chức năng: Bao gồm các bài tập tăng cường cơ bắp quanh khớp và hỗ trợ tái thiết lại chức năng vận động.
Theo dõi định kỳ: Bệnh nhân sẽ được hẹn tái khám và theo dõi để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi, phát hiện và xử lý sớm nếu có biến chứng.
Lưu ý: Mỗi ca phẫu thuật có thể có sự điều chỉnh tùy theo tình trạng sức khỏe và phương pháp mổ cụ thể. Người bệnh sẽ được đội ngũ y tế tư vấn chi tiết trước và sau phẫu thuật để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả cao nhất.
Lưu ý sau khi thay khớp nhân tạo
Khớp nhân tạo không thể thay thế hoàn toàn chức năng như khớp tự nhiên. Vì vậy, sau khi phẫu thuật, người bệnh cần thận trọng trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt tránh:
Mang vác vật nặng
Tư thế vận động sai cách
Tăng cân mất kiểm soát
Chế độ ăn uống thiếu khoa học
Những yếu tố trên có thể làm giảm tuổi thọ của khớp nhân tạo, thậm chí gây ra biến chứng như lỏng khớp, mài mòn khớp hoặc gây đau trở lại.
Để duy trì hiệu quả sau phẫu thuật, người bệnh cần:
Tập luyện đúng cách và đều đặn
Duy trì cân nặng hợp lý
Ăn uống đầy đủ dưỡng chất
Tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ
Việc sinh hoạt khoa học sẽ góp phần duy trì độ ổn định và kéo dài tuổi thọ của khớp nhân tạo.
Hy vọng những thông tin mà phòng khám DrKnee chia sẻ trên đây giúp các bạn nắm được các thông tin tổng quan về phẫu thuật thay khớp nhân tạo. Để được tư vấn và thăm khám về các tình trạng sức khỏe của bạn, bạn có thể liên hệ với chúng tôi tại đây: Phòng khám DrKnee, website: drknee.vn
Tài liệu tham khảo
- Chuyên sâu thoái hóa khớp gối – DrKnee
- https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hip_replacement
- https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hip_resurfacing
- https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/unicompartmental-knee-replacement
- https://www.uptodate.com/contents/clinical-manifestations-and-diagnosis-of-osteoarthritis?search=artificial%20joint%20replacement&source=search_result&selectedTitle=8~150&usage_type=default&display_rank=8
- https://www.uptodate.com/contents/total-joint-replacement-for-severe-rheumatoid-arthritis?search=artificial%20joint%20replacement&source=search_result&selectedTitle=1~150&usage_type=default&display_rank=1
- Sonntag, R., Reinders, J., & Kretzer, J. P. (2012). What’s next? Alternative materials for articulation in total joint replacement. Acta biomaterialia, 8(7), 2434-2441.
- Wessinghage, D. (1991). Themistocles Gluck. 100 years artificial joint replacement. Zeitschrift Fur Orthopadie Und Ihre Grenzgebiete, 129(5), 383-388.
- https://benhvien108.vn/thay-khop-goi-%E2%80%93-nhung-ai-can-phai-mo.htm
- https://www.fvhospital.com/ban-can-biet/thay-khop-goi/
- https://bvnguyentriphuong.com.vn/chan-thuong-chinh-hinh/thay-khop-hang-nhan-tao-va-nhung-van-de-xoay-quanh
