Một khi có tuổi, bạn sẽ thường xuyên bắt gặp các triệu chứng đau nhức, vận động khó khăn ở khớp gối và có thể bạn phải thay khớp gối. Và đó có thể do thoái hóa hoặc chấn thương, viêm nhiễm gây nên. Sau chuỗi ngày chung sống hòa bình và dùng thuốc, xoa bóp, tập vật lý trị liệu vẫn không ổn thì bạn nên cân nhắc đến các phương pháp phẫu thuật. Cùng Drknee tìm hiểu tổng quan về phương pháp thay khớp gối qua bài viết sau đây.
Cấu tạo khớp gối
Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất và quan trọng nhất của cơ thể. Khớp này đảm nhận vai trò chủ chốt trong việc nâng đỡ trọng lượng cơ thể và hỗ trợ các hoạt động vận động, đi lại hằng ngày.
Khớp gối được hình thành bởi sự tiếp xúc giữa ba xương:
Đầu dưới xương đùi
Đầu trên xương chày
Xương bánh chè
Các đầu xương đều được bao phủ bởi một lớp sụn khớp có vai trò giảm ma sát và phòng tránh tổn thương khi vận động. Ngoài ra, giữa xương chày và xương đùi còn có một lớp sụn đặc biệt hình chữ C, gọi là sụn chêm, giúp phân tán lực và ổn định cử động của khớp.
Các thành phần hỗ trợ chức năng vận động của khớp gối
Khớp gối còn bao gồm nhiều cấu trúc khác giúp bảo vệ và tạo nên sự linh hoạt trong vận động:
Bao khớp: Gắn từ đầu xương đùi đến đầu xương chày, bọc kín toàn bộ ổ khớp.
Màng hoạt dịch: Lót bên trong bao khớp, có chức năng tiết dịch nhầy, bôi trơn ổ khớp, giảm ma sát khi vận động.
Hệ thống cơ và dây chằng xung quanh: Giữ cho khớp gối luôn vững chắc, đồng thời phối hợp nhịp nhàng trong các động tác gập – duỗi, đi lại và di chuyển linh hoạt.
>> Xem thêm: Chi Phí Thay Khớp Gối Có Bảo Hiểm Y Tế [Cập Nhật Mới Nhất]
Thay khớp gối là gì?
Ở những bệnh nhân bị thoái hóa khớp gối nặng, phần sụn khớp bị mòn hoàn toàn hoặc nứt vỡ, khiến khe khớp bị thu hẹp, các đầu xương cọ xát trực tiếp vào nhau. Đây chính là nguyên nhân gây ra:
Đau đớn kéo dài, đặc biệt khi vận động
Cứng khớp, khó cử động
Giảm chức năng vận động
Biến dạng khớp, lệch trục chân
Thay khớp gối bằng cách loại bỏ hoàn toàn phần tổn thương, phương pháp này giúp giải quyết triệt để nguyên nhân gây đau nhức, đồng thời giúp người bệnh dễ dàng gập duỗi và đi lại hơn.
Mục đích và hiệu quả của thay khớp gối: loại bỏ cơn đau mãn tính, khôi phục khả năng vận động, cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng: Khớp nhân tạo không thể phục hồi hoàn toàn khả năng vận động như khớp gối tự nhiên. Dù vậy, đa số bệnh nhân đều hài lòng với kết quả và có thể sinh hoạt bình thường trở lại sau khi hồi phục.
Chỉ định thay khớp gối nhân tạo
Phẫu thuật thay khớp gối thường được bác sĩ đề xuất trong các trường hợp sau:
Thoái hóa khớp nặng: Sụn khớp bị ăn mòn hoàn toàn, khe khớp hẹp, đau nhiều và biến dạng khớp.
Viêm khớp dạng thấp có biến chứng phá hủy khớp và không đáp ứng với điều trị nội khoa, vật lý trị liệu.
Chấn thương nghiêm trọng, gãy nát đầu xương khớp gối.
Dính khớp gối gây mất hoàn toàn khả năng vận động.
Người bệnh có thể được cân nhắc thay khớp gối nếu gặp các tình trạng sau:
Đau nhức kéo dài, xuất hiện cả khi nghỉ ngơi hoặc sinh hoạt nhẹ.
Cứng khớp, khó khăn khi đi lại, leo cầu thang, đứng lên – ngồi xuống.
Giấc ngủ bị gián đoạn do đau khớp về đêm.
Chất lượng cuộc sống bị ảnh hưởng nghiêm trọng, mất khả năng lao động hoặc sinh hoạt cá nhân.
>> Xem thêm: Thay Khớp Gối Bao Lâu Thì Đi Được – Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thời Gian Hồi Phục
Các loại khớp gối nhân tạo
Phân loại khớp gối nhân tạo có thể dựa vào sự liên kết giữa xương đùi và xương chày. Liên kết ở đây chính là sự kết nối giữa hai xương này trong các động tác co duỗi gối, được giữ vững bởi hệ thống bốn dây chằng chính: dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau, dây chằng bên ngoài và dây chằng bên trong.
Khớp gối không liên kết (Non-constrained)
Loại khớp gối nhân tạo này thường được sử dụng trong các trường hợp bảo tồn được hệ thống dây chằng tự nhiên của bệnh nhân.
Việc lựa chọn khớp gối không liên kết được khuyến khích vì:
Giữ nguyên được chức năng vận động tự nhiên của khớp
Đảm bảo độ bền chắc cao
Ít ảnh hưởng đến cảm giác khớp
Khớp gối liên kết một phần (Semi-constrained)
Loại khớp này được sử dụng khi:
Dây chằng chéo sau không còn khả năng gắn kết
Phẫu thuật yêu cầu cắt bỏ dây chằng chéo sau
Trong thiết kế này, lớp polyethylene sẽ có một khối nhô ở phía trước, khối nhô này sẽ khớp vào một rãnh hình hộp chữ nhật trên mặt tiếp xúc của xương đùi, giúp khớp gối vẫn ổn định và vững chắc khi vận động.
Khớp gối dạng bản lề (Constrained or hinged)
Đây là loại khớp thường dùng cho:
Người lớn tuổi
Bệnh nhân đã từng thay khớp gối trước đó
Hệ thống dây chằng yếu hoặc không còn chức năng
Khớp dạng bản lề có thiết kế gắn kết trực tiếp giữa xương đùi và xương chày, mô phỏng như cấu trúc bản lề, không cần sự hỗ trợ của dây chằng.
Ưu điểm của loại khớp này là độ bền chắc cao, tuy nhiên cũng có một số hạn chế:
Khả năng vận động bị giới hạn
Dễ gặp tình trạng cứng khớp
Có xu hướng mòn nhanh hơn so với các loại khớp khác
Thay khớp gối toàn phần
Cấu tạo khớp gối nhân tạo
Khớp gối nhân tạo được thiết kế mô phỏng theo khớp gối thật và bao gồm ba thành phần chính:
Bộ phận thay thế mặt tận cùng của đầu trên xương chày
→ Là một mặt phẳng bằng kim loại dẹt, gắn cố định vào xương chày.Bộ phận thay thế mặt tận cùng của đầu dưới xương đùi
→ Có hình cong đặc trưng để phù hợp với chuyển động của khớp.Thành phần thay thế mặt sau của xương bánh chè
→ Giúp khớp gối nhân tạo cử động mượt mà hơn khi gập – duỗi.
Ngoài ra, giữa hai đầu xương sẽ được đặt một lớp nhựa chuyên dụng (polyethylene), giúp giảm ma sát và hỗ trợ chuyển động linh hoạt, tương tự như vai trò của sụn chêm tự nhiên.
Khi nào cần thay khớp gối toàn phần?
Phẫu thuật thay khớp gối toàn phần được chỉ định khi có bằng chứng tổn thương nghiêm trọng ở cả sụn khớp và đầu xương dưới sụn, thông qua:
Khám lâm sàng trực tiếp
Kết quả chụp X-quang, MRI hoặc CT scan
Thông thường, cả sụn chêm, mặt xương chày và xương đùi đều bị tổn thương và cần được thay thế. Trước khi phẫu thuật, bác sĩ sẽ đánh giá kỹ lưỡng mức độ tổn thương, tuổi tác, thể trạng và bệnh nền của người bệnh để đưa ra chỉ định phù hợp.
>> Xem thêm: Hướng Dẫn Bài Tập Vật Lý Trị Liệu Sau Thay Khớp Gối
Thay khớp gối bán phần
Thay khớp gối bán phần, hay còn gọi là thay khớp gối một ngăn, là phương pháp phẫu thuật được áp dụng khi tổn thương chỉ xảy ra ở một ngăn của khớp gối (thường là ngăn trong hoặc ngăn ngoài), trong khi các phần còn lại vẫn còn tốt và có thể bảo tồn.
Khi nào nên thay khớp gối bán phần?
Kỹ thuật này được cân nhắc trong các trường hợp:
Khớp gối chưa bị thoái hóa toàn bộ
Sụn khớp ở ngăn tổn thương bị hư hại nhưng chưa ăn mòn hoàn toàn
Dây chằng vẫn còn ổn định, đặc biệt là dây chằng chéo trước
Ngăn còn lại của khớp vẫn khỏe mạnh
Khớp gối có hai ngăn chính là ngăn trong và ngăn ngoài. Nếu chỉ một ngăn bị tổn thương, phẫu thuật chỉ thay thế phần bị hư hỏng, giúp giữ lại tối đa phần khớp tự nhiên.
Quy trình thay khớp gối một ngăn
Rạch da mặt trước khớp gối: Vết mổ dài khoảng 15 cm, giúp bác sĩ tiếp cận vùng tổn thương.
Bộc lộ ngăn khớp bị tổn thương: Bác sĩ tiến hành loại bỏ phần mặt khớp bị hư hại
- Lồi cầu đùi sẽ được thay bằng một miếng kim loại có hình dáng tương ứng.
- Mâm chày sẽ được thay bằng một miếng nhựa chuyên dụng, khớp đúng với một ngăn.
Bảo tồn dây chằng và cấu trúc quanh khớp: Hệ thống dây chằng được giữ nguyên, giúp khớp gối giữ được cảm giác và khả năng vận động tự nhiên hơn so với thay toàn phần.
Ưu điểm của thay khớp gối bán phần
So với thay khớp gối toàn phần, kỹ thuật này mang lại nhiều lợi ích vượt trội:
Ít xâm lấn: Phẫu thuật nhỏ, ít cắt xương hơn.
Giảm đau rõ rệt sau mổ, ít mất máu.
Ít biến chứng: Do bảo tồn được cấu trúc khớp còn lành.
Thời gian hồi phục nhanh hơn, bệnh nhân có thể đi lại sớm.
Khả năng vận động linh hoạt và tự nhiên hơn.
Tăng tuổi thọ của khớp: Do chỉ can thiệp tại một ngăn, các phần còn lại vẫn duy trì chức năng.
Thay khớp gối giữ lại ACL và không ACL
Dây chằng chéo trước (ACL) và vai trò trong thay khớp gối
Dây chằng chéo trước (ACL – Anterior Cruciate Ligament) là một trong bốn dây chằng quan trọng của khớp gối. ACL nằm ở vị trí trung tâm mặt trước khớp, bám từ mặt trong của lồi cầu ngoài xương đùi, đi chếch xuống và ra trước để bám vào mâm chày của xương chày.
Chức năng của ACL trong hoạt động khớp gối
Giữ vững khớp trong các động tác xoay, đổi hướng.
Hỗ trợ ổn định trong các chuyển động gập – duỗi.
Duy trì sự phối hợp nhịp nhàng trong hoạt động đi lại hằng ngày.
ACL trong phẫu thuật thay khớp gối toàn phần
Trong phẫu thuật thay khớp gối toàn phần, sau khi xương bánh chè được đẩy sang một bên để bộc lộ khớp, ACL thường bị cắt bỏ – dù còn nguyên vẹn hay đã tổn thương. Lý do là:
Tạo điều kiện thuận lợi để bác sĩ tiếp cận và thao tác trên các mặt khớp.
Đảm bảo độ chính xác khi cắt lọc đầu xương và lắp đặt khớp nhân tạo.
Đa phần các thiết kế khớp gối nhân tạo truyền thống không cho phép bảo tồn ACL. Tuy nhiên, nếu dây chằng chéo sau (PCL) vẫn còn chắc khỏe, thì khả năng nâng đỡ khớp vẫn được đảm bảo tốt dù cắt ACL.
Khớp gối nhân tạo thế hệ mới – bảo tồn ACL
Hiện nay, nhờ sự phát triển của các thiết bị cấy ghép hiện đại, một số thiết kế khớp gối nhân tạo đã cho phép:
Giữ lại ACL trong quá trình thay khớp
Duy trì chức năng sinh lý của dây chằng này sau mổ
Điều này mang lại nhiều lợi ích:
Cảm giác khớp thật hơn sau phẫu thuật
Cải thiện khả năng cảm nhận tư thế (proprioception)
Hồi phục vận động nhanh hơn, phối hợp co duỗi tốt hơn
Tăng độ ổn định của khớp nhân tạo, nhất là khi vận động ở các tư thế thay đổi hướng
Kết luận
Việc giữ lại hay cắt bỏ ACL trong thay khớp gối còn phụ thuộc vào:
Loại khớp nhân tạo sử dụng (truyền thống hay hiện đại)
Tình trạng thực tế của ACL và các dây chằng khác
Kinh nghiệm và chỉ định của bác sĩ phẫu thuật
Thay mặt khớp bánh chè
Thay mặt khớp bánh chè được áp dụng khi mặt khớp bánh chè – đùi bị tổn thương và mài mòn nhiều, dự kiến sẽ làm cản trở sự vận động của khớp sau này, có khả năng ảnh hưởng và gây ra những biến chứng cho người bệnh.
Dựa vào những dấu hiệu trên phim X-quang trước mổ và đánh giá trực quan của bác sĩ trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ loại bỏ phần sụn hư hại của xương bánh chè và lắp vào mặt khớp bánh chè – đùi một lớp đệm. Lớp đệm làm bằng polyethylene này sẽ bao phủ toàn bộ mặt khớp bánh chè – đùi, giúp bảo vệ phần tiếp giáp của xương bánh chè với các xương khác. Nhờ đó, bệnh nhân khi cử động sẽ không bị đau hay hạn chế
Các loại khớp gối nhân tạo, công ty, nguồn gốc, xuất xứ
Medial pivot
Đây là loại khớp có cấu tạo gần giống với gối tự nhiên nhất. Cả những điểm sinh lý trong chuyển động của lồi cầu trong và ngoài của đầu dưới xương đùi tác động lên mặt sụn đều được nghiên cứu và ứng dụng trong lớp đệm này. Để khi gập gối, lồi cầu ngoài xương đùi di chuyển trước sau trên mặt sụn mới và khi duỗi, đầu dưới xương đùi xoay quanh lồi cầu trong.
- Công ty: công ty Microport
- Xuất xứ: Mỹ
Fixed bearing
Đây là loại khớp được cố định chắc chắn vào phần hợp kim trên đầu trên xương chày. Lớp đệm polyethylene này cho phép thành phần thay thế của đầu dưới xương đùi lăn được trên bề mặt. Giúp tăng khả năng vận động của khớp mới và độ bền lâu dài, phù hợp với hầu hết bệnh nhân trừ những người thừa cân béo phì hoặc tập luyện gắng sức vì sẽ gây hao mòn khớp ít nhiều.
- Công Ty: CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM THIẾT BỊ Y TẾ KI TA PI DA
- Nguồn gốc: Gruppo Bioimpianti S.r.l.
- Xuất xứ: Italy
Mobile bearing
Đây là khớp có thể xoay được và bền chắc nhất trong ba loại. Lớp polyethylene ở đây có thể xoay quanh mâm chày, cho phép các động tác xoay trong xoay ngoài của khớp gối mới được trơn tru và linh hoạt trong điều chỉnh hướng đột ngột lúc đi lại. Chất liệu phải chắc và có trục xoay là điều tiên quyết cần có, hệ thống dây chằng cũng phải vững vàng trong nâng đỡ ổ khớp. Chi phí loại này có hơi đắt.
- Công Ty: CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM THIẾT BỊ Y TẾ KI TA PI DA
- Nguồn gốc: Gruppo Bioimpianti S.r.l.
- Xuất xứ: Italy
Kỹ thuật thay khớp gối khác gì so với thay khớp háng?
Các bước thực hiện phẫu thuật thay khớp gối
Các bước thực hiện thay khớp gối, dù là toàn phần hay bán phần, đều trải qua quy trình cơ bản như sau:
Đầu tiên, bác sĩ sẽ tạo một đường rạch da dọc dài khoảng 10 – 15 cm ở mặt trước gối, bắt đầu từ lồi củ xương chày lên đến trên xương bánh chè. Sau đó tiến hành bộc lộ và cắt bỏ các phần tổn thương, bao gồm sụn và đầu xương hư hại.
Tiếp theo là bước cắt lát, tạo hình lại mặt khớp, rồi đặt khớp nhân tạo vào thay thế. Trong quá trình này, lớp xi măng y tế chuyên dụng sẽ được sử dụng như một chất kết dính, giúp cố định chắc chắn các bộ phận hợp kim vào bề mặt xương vừa cắt gọt. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được khuyến cáo nên hạn chế vận động mạnh, để tránh hiện tượng bào mòn lớp xi măng.
So sánh với phẫu thuật thay khớp háng
Khác với thay khớp gối, phẫu thuật thay khớp háng có thể áp dụng nhiều đường rạch khác nhau, bao gồm:
Đường rạch phía trước
Đường rạch bên hông
Đường rạch phía sau mông
Việc lựa chọn đường mổ phù hợp sẽ phụ thuộc vào đặc điểm giải phẫu và tình trạng bệnh lý của từng bệnh nhân.
Ngoài ra, một điểm khác biệt quan trọng là thay khớp háng có thể dùng hoặc không dùng xi măng, tùy theo kỹ thuật và mục tiêu điều trị. Điều này nhằm:
Kéo dài tuổi thọ của khớp nhân tạo
Hạn chế hiện tượng bào mòn
Giảm rủi ro liên quan đến vận động sau phẫu thuật
Cần chuẩn bị gì trước khi mổ thay khớp gối
Chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi phẫu thuật thay khớp gối là yếu tố quan trọng, giúp quá trình mổ diễn ra thuận lợi và rút ngắn thời gian hồi phục sau mổ.
Thảo luận và nhận tư vấn từ bác sĩ và đội ngũ y tế
Thảo luận chi tiết về quy trình: Nói chuyện trực tiếp với bác sĩ phẫu thuật để hiểu rõ về quy trình thay khớp, các rủi ro có thể xảy ra và kế hoạch hồi phục sau mổ.
Hiểu biết về thuốc và chế độ dinh dưỡng: Thảo luận về việc cần dừng hoặc điều chỉnh thuốc đang dùng. Đồng thời, cập nhật hướng dẫn liên quan đến chế độ ăn uống trước và sau phẫu thuật.
Xét nghiệm và kiểm tra sức khỏe
Xét nghiệm máu và chức năng thận: Đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát trước khi tiến hành phẫu thuật.
Kiểm tra tim mạch và hô hấp: Có thể bao gồm các xét nghiệm như điện tâm đồ (EKG) hoặc chụp X-quang phổi để đảm bảo an toàn trong gây mê.
Tập luyện và chuẩn bị về vận động: Bác sĩ có thể hướng dẫn một số bài tập vận động nhẹ nhằm tăng cường thể lực, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ quá trình hồi phục sau mổ.
Chuẩn bị tinh thần: Việc chủ động tìm hiểu thông tin giúp bệnh nhân chuẩn bị tâm lý vững vàng, hiểu rõ những thay đổi sẽ diễn ra trong giai đoạn sau phẫu thuật.
Sắp xếp hỗ trợ sau phẫu thuật: Nên có người thân hoặc bạn bè hỗ trợ trong những ngày đầu hồi phục để đảm bảo an toàn và thuận tiện trong sinh hoạt hằng ngày.
Lưu ý: Quan trọng nhất là tuân thủ mọi hướng dẫn của bác sĩ và nhóm điều trị. Chuẩn bị đúng và đầy đủ trước phẫu thuật không chỉ giúp ca mổ diễn ra suôn sẻ mà còn giảm thiểu biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.
Tóm lại, trên đây là một lựa chọn tốt cho những ai đã thoái hóa khớp mức độ nặng và không còn đáp ứng với điều trị thông thường. Vì đây là một kỹ thuật đòi hỏi kỹ năng và chuyên môn cao, cần được tiến hành tại cơ sở y tế uy tín và đảm bảo. Nếu bạn có bất kỳ trăn trở nào về phẫu thuật thay khớp gối thì có thể tìm đến với phòng khám phòng khám Dr Knee của chúng tôi để được giải đáp và tư vấn nhiệt tình.
Nguồn tài liệu tham khảo:
- Chuyên sâu thoái hóa khớp gối – DrKnee
- https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/knee-replacement/about/pac-20385276
- https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/total-knee-replacement/
- https://vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/suc-khoe-tong-quat/benh-nhan-nao-nen-thay-khop-goi-cac-buoc-thay-khop-goi/
- https://benhvien108.vn/thay-khop-goi-%E2%80%93-nhung-ai-can-phai-mo.htm
