Loãng xương ở người cao tuổi là bệnh lý thường gặp, tiến triển âm thầm nhưng ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe và kinh tế. Dù ngày càng được quan tâm, không phải ai cũng hiểu rõ về căn bệnh này. Hãy cùng Phòng khám Dr Knee tìm hiểu về loãng xương ở người cao tuổi để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả nhé!

Mục lục bài viết

Nguyên nhân loãng xương ở người cao tuổi

loãng xương ở người cao tuổi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có đến 1/3 phụ nữ và 1/8 nam giới trên 50 tuổi có nguy cơ loãng xương. Gãy xương – hậu quả phổ biến nhất của loãng xương – chỉ đứng sau bệnh tim mạch trong số các vấn đề sức khỏe thường gặp ở người lớn tuổi.

1. Suy giảm chức năng tạo xương

Khi tuổi càng cao, các tế bào tạo xương cũng “lão hóa”, khả năng hình thành xương mới giảm dần. Điều này dẫn đến mất cân bằng giữa quá trình hủy xương và tạo xương, khiến mật độ xương giảm, loãng xương tiến triển nhanh hơn.

2. Suy giảm chức năng hấp thu và tái hấp thu canxi

Ở người lớn tuổi, các cơ quan như ruột, thận bắt đầu hoạt động kém hiệu quả hơn:

Ruột: giảm hấp thu canxi từ thức ăn.
Thận: giảm tái hấp thu canxi, khiến lượng canxi thải qua nước tiểu tăng.
Cả hai yếu tố này đều góp phần làm giảm canxi trong máu, thúc đẩy quá trình loãng xương.

3. Thiếu vitamin D do ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời

Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong hấp thu canxi ở ruột, được tổng hợp dưới da nhờ ánh nắng mặt trời. Người cao tuổi thường có thời gian tiếp xúc ánh sáng mặt trời ít, dẫn đến giảm tổng hợp vitamin D, làm giảm hấp thu canxi, từ đó đẩy nhanh tiến triển loãng xương.

>> Xem thêm: Đo Loãng Xương Bằng Máy DEXA: Nguyên Lý, Ứng Dụng, Ưu Điểm, Chỉ Định

Vai trò của nội tiết tố và loãng xương

loãng xương ở người cao tuổi

Nội tiết tố (hormone) đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển và duy trì sức khỏe xương. Nội tiết tố là các chất do các tuyến nội tiết của cơ thể tiết ra, mỗi loại hormone đảm nhiệm những chức năng riêng, nhưng tất cả đều góp phần không thể thiếu để tạo nên một bộ xương chắc khỏe.

Nội tiết tố giúp:

Cung cấp canxi và phospho cho xương.
Duy trì khối lượng và sức mạnh của xương.
Ức chế hoạt động của tế bào hủy xương, làm chậm quá trình tiêu xương.

Ngược lại, sự mất cân bằng nội tiết tố làm tăng nguy cơ loãng xương, đặc biệt là ở người cao tuổi.

Một số hormone chủ đạo tham gia vào cấu trúc, chức năng của xương gồm:

Hormon tuyến cận giáp (PTH).
Calcitriol (dạng hoạt động của vitamin D).
Calcitonin.
Estrogen (ở nữ giới).
Testosterone (ở nam giới).
Cortisol.

Ở phụ nữ, estrogen do buồng trứng tiết ra có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp:

Làm giảm số lượng và hoạt động của tế bào hủy xương.
Duy trì mật độ xương ổn định.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, suy giảm estrogen (thường xảy ra ở phụ nữ tuổi mãn kinh) khiến khoảng 25% xương xốp và 15% xương đặc bị mất, làm tăng nguy cơ loãng xương.

Một số bệnh lý gây thay đổi nồng độ hormone, từ đó làm tăng nguy cơ loãng xương, như:

Cường giáp, suy giáp.
Cường tuyến cận giáp.
Cường tuyến thượng thận.
Suy giảm nội tiết tố ở tuổi già hoặc mãn kinh.

Vì vậy, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, tầm soát bệnh lý nội tiết, đặc biệt ở người lớn tuổi và phụ nữ tiền mãn kinh, là cần thiết để phát hiện sớm nguy cơ loãng xương, có kế hoạch điều trị và phòng ngừa kịp thời.

>> Xem thêm: Mức Độ Nguy Hiểm Của Loãng Xương Đối Với Sức Khỏe

Phân loại loãng xương ở người cao tuổi

loãng xương ở người cao tuổi

Loãng xương được chia thành hai nhóm chính: loãng xương nguyên phát và loãng xương thứ phát.

Loãng xương nguyên phát

Loãng xương nguyên phát bao gồm hai dạng thường gặp:

Loãng xương sau mãn kinh

Nguyên nhân chủ yếu do thiếu hụt hormone estrogen, thường xảy ra ở phụ nữ mãn kinh trong độ tuổi 50–60.
Biểu hiện: lún xẹp đốt sống, gãy đốt sống, gãy ngang đầu dưới xương quay.
Phụ nữ mãn kinh nên cân nhắc bổ sung estrogen và progesterone. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng nội tiết tố chỉ mang lại lợi ích về sinh dục, hiệu quả dự phòng mất xương còn chưa rõ rệt.

Loãng xương tuổi già

Gặp ở cả nam và nữ, thường trên 70 tuổi.
Biểu hiện: gãy cổ xương đùi, thường xuất hiện sau 75 tuổi.
Người già cần:
- Bổ sung canxi, vitamin D.
- Tránh thuốc lá, rượu.
- Phòng tránh té ngã (có thể mặc đai bảo vệ đùi, khớp háng).
- Nếu có biến dạng cột sống thắt lưng, nên đeo đai lưng để cố định, hỗ trợ cột sống, tránh lún xẹp đốt sống.

Loãng xương thứ phát

Loãng xương thứ phát là tình trạng loãng xương do bệnh lý hoặc do tác dụng phụ của thuốc, bao gồm:

Bệnh lý gây loãng xương

Cường vỏ thượng thận, cường cận giáp, cường giáp.
Thiếu canxi kéo dài, bất động lâu ngày.
Một số bệnh ác tính như đa u tủy xương, ung thư di căn xương.

Thuốc gây loãng xương

Thuốc chống đông sử dụng dài ngày.
Corticoid dùng kéo dài.
Một số loại thuốc lợi tiểu kéo dài.

>> Xem thêm: Bệnh Loãng Xương Và Phân Độ Loãng Xương: Chuẩn Đoán, Tiêu Chuẩn, Phân Biệt

Người trẻ tuổi có bị loãng xương không?

loãng xương ở người cao tuổi

Một số yếu tố dễ gặp ở người trẻ làm tăng nguy cơ loãng xương bao gồm:

Quá bận rộn với công việc, ít vận động, không tham gia thể dục thể thao.
Chế độ ăn nghèo canxi, thiếu vitamin D.
Thói quen xấu: hút thuốc lá, uống rượu bia.
Một số bệnh lý di truyền hoặc bệnh thường gặp ở người trẻ như: đa u tủy xương, ung thư di căn xương, cường giáp trạng.

Để phòng ngừa loãng xương hiệu quả, ngay từ khi còn trẻ, bạn nên:

Duy trì chế độ ăn giàu canxi, vitamin D.
Thực hiện chế độ tập luyện thể dục thể thao thường xuyên, phù hợp với sức khỏe.
Hạn chế hoặc bỏ hẳn thuốc lá, rượu bia.
Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý liên quan đến xương khớp.

Hãy nhớ: loãng xương không chỉ xảy ra ở người cao tuổi, mà ngay cả người trẻ cũng có thể mắc phải nếu duy trì lối sống thiếu lành mạnh.

Nguy cơ loãng xương ở phụ nữ

Phụ nữ có nguy cơ mắc loãng xương cao hơn nam giới, do:

Sự mất xương ở phụ nữ bắt đầu sớm hơn nam giới 15–20 năm, nguyên nhân chính là suy giảm chức năng buồng trứng, đặc biệt rõ rệt ở giai đoạn mãn kinh.
Các bệnh lý tuyến giáp (thường gặp ở nữ giới) cũng làm tăng nguy cơ loãng xương.

Tại Việt Nam, loãng xương ở phụ nữ thường được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng (gãy xương, lún xẹp đốt sống…), do ít khi được tầm soát sớm.

Để phòng ngừa loãng xương hiệu quả, phụ nữ nên:

Chủ động bổ sung canxi, vitamin D.
Đo mật độ xương định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chẩn đoán loãng xương dựa trên chỉ số mật độ xương (T-score): T-score ≤ -2,5: được xác định là loãng xương.

Theo khuyến cáo của WHO, các đối tượng sau nên được chỉ định điều trị sớm để giảm nguy cơ gãy xương:

Phụ nữ trên 65 tuổi có từ hai yếu tố nguy cơ trở lên (dinh dưỡng kém, ít vận động, mắc bệnh lý gây loãng xương…).
Phụ nữ đã mãn kinh và đã từng bị gãy xương.
Phụ nữ có chỉ số T-score:
- Dưới -2,0 dù không có yếu tố nguy cơ.
- Dưới -1,5 nếu kèm yếu tố nguy cơ.

Nam giới có nguy cơ loãng xương không?

Nam giới có bị loãng xương không? Loãng xương là bệnh lý có thể gặp ở cả nam và nữ. Tuy nhiên, nam giới có nguy cơ loãng xương thấp hơn nữ giới, do không trải qua giai đoạn suy giảm estrogen như ở phụ nữ mãn kinh. Ở nam, nếu không mắc các bệnh lý ảnh hưởng đến quá trình tạo và hủy xương, loãng xương thường chỉ xuất hiện khi về già.

Ở nam giới, loãng xương thường bắt đầu xuất hiện sau 70 tuổi, với biểu hiện phổ biến là gãy cổ xương đùi, thường xảy ra sau 75 tuổi. Nguyên nhân chính liên quan đến hai yếu tố:

Giảm hấp thu canxi.
Giảm chức năng tạo cốt bào, làm tăng nguy cơ cường cận giáp thứ phát, thúc đẩy quá trình tiêu xương.

Phòng ngừa loãng xương ở nam giới nên:

Chủ động bổ sung canxi và vitamin D thông qua chế độ ăn giàu canxi ngay từ nhỏ và duy trì suốt đời – không bao giờ là quá muộn để bắt đầu.
Tập luyện thể thao, hoạt động thể lực thường xuyên để củng cố chất lượng xương. Một số bộ môn tốt cho xương như: đi bộ, tennis, các bài tập kháng lực, cử tạ phù hợp với sức khỏe.

Việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và thói quen tập luyện không chỉ giúp phòng ngừa loãng xương mà còn nâng cao sức khỏe toàn diện cho nam giới ở mọi lứa tuổi.

Mối quan hệ giữa loãng xương và di truyền

Loãng xương và yếu tố di truyền có mối quan hệ mật thiết. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 60% nguy cơ loãng xương có liên quan đến yếu tố di truyền. Nghĩa là, nếu cha mẹ bị loãng xương, con cái cũng có nguy cơ cao bị loãng xương hoặc mắc loãng xương khi về già.

Dù di truyền đóng vai trò quan trọng, nhưng loãng xương là bệnh lý chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố nguy cơ và yếu tố thúc đẩy khác, như:

Chế độ dinh dưỡng thiếu canxi, vitamin D.
Ít vận động, lười tập thể dục.
Thói quen xấu: hút thuốc lá, uống rượu bia.
Một số bệnh lý mạn tính hoặc sử dụng thuốc ảnh hưởng đến xương.

Do đó, không nên đổ lỗi hoàn toàn cho yếu tố di truyền. Nếu bạn duy trì chế độ ăn uống hợp lý, tập luyện đều đặn, sinh hoạt khoa học, thăm khám định kỳ, hoàn toàn có thể phòng ngừa và làm chậm tiến triển loãng xương, kể cả khi có yếu tố di truyền trong gia đình.

Mối quan hệ giữa mãn kinh và loãng xương

Mãn kinh là một trong những nguyên nhân chính gây loãng xương ở phụ nữ. Sự sụt giảm của nội tiết tố do suy giảm chức năng buồng trứng sau mãn kinh làm đẩy nhanh tốc độ loãng xương ở phụ nữ. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng, khối lượng xương thấp cùng tốc độ mất xương sẽ nhanh hơn ở những phụ nữ cắt bỏ buồng trứng (mãn kinh do phẫu thuật).

Chẩn đoán loãng xương ở người cao tuổi ở phụ nữ đã mãn kinh khi có các triệu chứng sau:

Giảm chiều cao so với thời thanh niên.
Cột sống biến dạng – gù vẹo.
Gãy xương không do chấn thương hoặc chấn thương nhẹ.

Mối quan hệ giữa mang thai, cho con bú và loãng xương

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến nguy cơ loãng xương ở phụ nữ mang thai:

Khi thai nhi càng lớn, nhu cầu canxi càng tăng, khiến mẹ phải “nhường” một lượng lớn canxi cho thai nhi, dễ dẫn đến thiếu hụt canxi ở mẹ.
Việc đi tiểu thường xuyên khi mang thai cũng làm mất thêm canxi qua đường niệu, làm tăng nguy cơ giảm mật độ xương.

Dù vậy, các mẹ không nên quá lo lắng. Sau khi sinh, lượng estrogen của cơ thể mẹ sẽ được khôi phục dần trong vài tháng, giúp xương chắc khỏe hơn. Ngoài ra, tình trạng gãy xương do loãng xương trong giai đoạn mang thai, cho con bú rất hiếm gặp. Nếu xảy ra, mật độ xương cũng thường phục hồi trong vài tháng sau sinh hoặc sau khi ngừng cho con bú.

Hy vọng, thông qua bài viết trên đây giúp bạn có được những thông tin hữu ích về bệnh loãng xương cũng như loãng xương ở người cao tuổi, từ đó có những phương pháp phòng và điều trị bệnh loãng xương phù hợp. Để phát hiện sớm tình trạng bệnh này, bạn có thể đặt lịch khám và điều trị tại Phòng khám Dr Knee, phòng khám được trang bị máy móc, thiết bị chẩn đoán hiện đại cùng đội ngũ tư vấn tận tình và chuyên nghiệp.